نقرس نوعی آرتریت التهابی است. این بیماری زمانی اتفاق میافتد که اسید اوریک بیش از حد در بدن تجمع یافته و کریستال هایی را در مفاصل تشکیل دهد. این عارضه میتواند باعث حملات ناگهانی و بسیار دردناک شود. برخی از افراد فقط یک بار دچار حمله میشوند، در حالی که برخی دیگر علائمی دارند که به مرور زمان عود می کنند. در این مقاله میخواهیم هرآنچه باید درباره نقرس و رژیم غذایی نقرس بدانید را در اختیارتان قرار دهیم تا هم درک بیشتری از این بیماری پیدا کنید و هم موفق به کنترل آن شوید. تا انتها با ما باشید.
نقرس چیست؟
نقرس که به بیماری پادشاهان نیز معروف است نوعی شایع از آرتروز است که میتواند هر کسی را تحت تأثیر قرار دهد. این بیماری با حملات ناگهانی درد شدید، تورم، قرمزی و حساسیت در یک یا چند مفصل شناخته میشود. انگشت شست پا مفصلی است که بیشترین آسیب را میبیند.
حمله نقرس ممکن است به طور ناگهانی و اغلب در نیمه شب رخ دهد. ممکن است در انگشت شست پا احساس سوزش شود. مفصل آسیب دیده داغ، متورم و آنقدر حساس است که وزن ملحفه روی آن ممکن است مانند فشار بیش از حد احساس شود.
علت نقرس چیست و چه عواملی خطر آن را افزایش میدهند؟
نقرس نوعی مزمن از آرتروز است که در اثر اسید اوریک بیش از حد در بدن ایجاد میشود. این اسید اوریک اضافی میتواند در بافتها به ویژه مفاصل رسوب کند. هر از گاهی اسید اوریک میتواند کریستال های سوزنی شکل را در فضای مفصلی تشکیل دهد. بدن با حمله ای که باعث التهاب، قرمزی و درد میشود به این کریستالها واکنش نشان میدهد. این حمله همان نقرس است. عوامل زیر از جمله مواردی هستند که خطر ابتلا به نقرس را افزایش می دهند:
- چاقی؛
- مصرف الکل؛
- مصرف زیاد خوراکیهای حاوی اسیداوریک شامل گوشت قرمز، سیرابی، ماهی کولی، شاه ماهی و قارچ؛
- بیماریهای خاص شامل فشارخون بالای درمان نشده، بیماریهای مزمن مانند دیابت، چربی یا کلسترول بالای خون و باریک شدن رگها نیز میتواند باعث افزایش خطر ابتلا به نقرس شود؛
- بعضی از داروها شامل دیورتیکها (برای درمان فشارخون استفاده میشوند)، آسپرین و داروهایی برای افرادی تجویز میشوند که پیوند عضو انجام دادهاند؛
- سابقه خانوادگی؛
- سن و جنس. (نقرس در مردان بیشتر از زنان رخ میدهد).
نقش تغذیه در بیماری نقرس
برخی از غذاها، با بالا بردن سطح اسیداوریک، سبب تحریک حملههای نقرس میشوند. غذاهای تحریک کننده معمولا سرشار از پوریناند. وقتی پورین را هضم میکنید، بدنتان به عنوان محصولی زائد، اسیداوریک میسازد. این فرایند، برای افرادی که سالماند، جای نگرانی ندارد، اما برای افراد مبتلا به نقرس دردسر ساز هستند.
رعایت کردن برنامه غذایی مناسب نقرس به شما کمک میکند تا به وزنی سالم و عادات غذایی مناسب برسید. غذاهای دارای پورین را محدود کنید؛ اما کاملا قطع نکنید. غذاهایی را برای کنترل اسیداوریک به برنامهتان اضافه کنید. رعایت کردن برنامه غذایی مناسب با نقرس، در کنترل بیماری کمکتان میکند.
لیست غذاهای مفید و مضر در رژیم نقرس
تغییر رژیم غذایی بهتنهایی درمان قطعی نقرس نیست، اما میتواند خطر بروز حملات جدید را کاهش دهد و روند آسیب به مفاصل را کندتر کند. افراد مبتلا به نقرس حتی اگر رژیم غذایی مناسب را رعایت کنند، معمولاً همچنان به دارو نیاز دارند تا درد را کنترل کرده و سطح اسید اوریک بدن را کاهش دهند. طبق مطالعات منتشر شده در مایو کلینیک برخی از غذاها که در ادامه به آنها اشاره شده است، می تواند به بهبود یا تشدید نقرس منجر شود:
غذاهای مفید در رژیم نقرس
برای آشنایی بیشتر با لیست غذاهای مفید در رژیم نقرس، آنها را در جدول زیر برای شما آورده ایم:
| دسته بندی غذاها | غذاهای مفید |
|---|---|
| میوهها | گیلاس، توتفرنگی، سیب، پرتقال، موز |
| سبزیجات | اسفناج، کلم، هویج، بادمجان، قارچ، کدو |
| لبنیات کمچرب | شیر کمچرب، ماست، پنیر کمچرب |
| غلات کامل | جو دوسر، برنج قهوهای، نان سبوسدار |
| حبوبات | عدس، لوبیا، نخود، سویا |
| مغزها و دانهها | گردو، بادام، تخمهها |
| پروتئینهای کمپورین | تخممرغ |
| نوشیدنیها | آب، قهوه، چای سبز |
| روغنها | روغن زیتون، کانولا، بذر کتان |
| منابع ویتامین C | مرکبات، فلفل دلمهای |
غذاهای مضر در رژیم غذایی نقرس
غذاهایی که در هر ۱۰۰ گرم بیش از ۲۰۰ میلی گرم پورین دارند، جزء غذاهای سرشار از پورین محسوب شده و مصرف آنها برای بیماران مبتلا به نقرس بسیار مضر است. غذاهای حاوی مقادیر بالای پورین در جدول زیر آورده شده اند:
| دسته غذایی | غذاها |
|---|
| گوشتهای احشایی | جگر، کلیه، دل، مغز |
| گوشت قرمز | گوشت گاو، گوسفند، خوک |
| غذاهای دریایی خاص | ساردین، آنچوی، صدف، میگو، ماهی تن |
| الکل | آبجو، نوشیدنیهای تقطیری |
| نوشیدنیهای شیرین | نوشابه، آبمیوه صنعتی، نوشیدنیهای فروکتوزی |
| شیرینیها | کیک، بیسکویت، شکلات صنعتی |
| غذاهای فرآوریشده | فستفود، غذاهای آماده |
| گوشتهای شکار | گوشت گوزن، بوقلمون وحشی |
| مخمرها | مخمر آبجو، مکملهای مخمری |
| غذاهای پرچرب | غذاهای سرخکردنی |
نمونه رژیم غذایی نقرس
در اینجا یک نمونه ساده یک هفته ای از برنامه غذایی مناسب نقرس را به شما ارائه میدهیم اما به خاطر داشته باشید این فقط یک نمونه است و برای عمل به یک برنامه غذایی حتما باید با متخصصین و مشاوران تغذیه مشورت کنید.
شنبه
- صبحانه: جو دوسر با ماست یونانی و یک چهارم فنجان (حدود ۳۱ گرم) انواع توت
- ناهار: سالاد کینوا با تخم مرغ آب پز و سبزیجات تازه
- شام: پاستای گندم کامل با مرغ کبابی، اسفناج، فلفل دلمه ای و پنیر فتای کم چرب
یکشنبه
- صبحانه: اسموتی با یک دوم فنجان (۷۴ گرم) بلوبری، یک دوم فنجان (۱۵ گرم) اسفناج، یک چهارم فنجان (۵۹ میلی لیتر) ماست یونانی و یک چهارم فنجان (۵۹ میلی لیتر) شیر کم چرب
- ناهار: ساندویچ غلات کامل با تخم مرغ و سالاد
- شام: مرغ سرخ شده و سبزیجات با برنج قهوه ای
دوشنبه
- صبحانه: ترکیب یک دوم فنجان (۲۷ گرم) جو دوسر پرک شده، یک چهارم فنجان (۵۹ میلی لیتر) ماست یونانی، یک چهارم فنجان (۷۹ میلی لیتر) شیر کم چرب، ۱ قاشق غذاخوری (۱۴ گرم) دانه چیا، یک چهارم فنجان (حدود ۳۱ گرم) انواع توت و یک چهارم قاشق چای خوری عصاره وانیل ب
- ناهار: نخود و سبزیجات تازه در نان گندم کامل
- شام: ماهی سالمون پخته شده با سبزیجات به همراه مارچوبه و گوجه فرنگی گیلاسی
سه شنبه
- صبحانه: پودینگ دانه چیا که از شب قبل آماده شده شامل ۲ قاشق غذاخوری (۲۸ گرم) دانه چیا، ۱ فنجان (۲۴۰ میلی لیتر) ماست یونانی و یک دوم قاشق چای خوری (۲.۵ میلیلیتر) عصاره وانیل به همراه میوه های ورقه شده دلخواه؛ بگذارید یک شب در یک کاسه یا شیشه مربا بماند.
- ناهار: ماهی سالمون باقیمانده با سالاد
- شام: کینوا، اسفناج، بادمجان و سالاد فتا
چهارشنبه
- صبحانه: نان تست فرانسوی با توت فرنگی
- ناهار: ساندویچ غلات کامل با تخم مرغ آب پز و سالاد
- شام: توفوی سرخ شده و سبزیجات با برنج قهوه ای
پنجشنبه
- صبحانه: فریتاتای قارچ و کدو سبز
- ناهار: توفوی سرخ شده و برنج قهوه ای باقیمانده
- شام: برگر مرغ خانگی با سالاد تازه
جمعه
- صبحانه: املت دو تخم مرغی با اسفناج و قارچ
- ناهار: نخود و سبزیجات تازه در نان گندم کامل
- شام: تاکوی بوقلمون چرخ کرده یا تاکوی توفو – توفوی همزده با اسفناج و فلفل دلمه ای روی نان ترتیلا گندم کامل
آیا نقرس با رژیم غذایی قابل درمان است؟
رژیم غذایی بیشترین تاثیر را روی بهبود بیماری نقرس میگذارد. تغییرات سبک زندگی مانند کاهش وزن، محدود کردن مصرف الکل و کاهش مصرف غذاهای غنی از پورین ممکن است به جلوگیری از حملات بعدی کمک کند.
مسعود عبادی یکی از رکورددارن رژیم دکتر کرمانی است که توانست با اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی، تغییرات قابل توجهی در وضعیت سلامتی خود ایجاد کند. مسعود در اینباره میگوید: «بعد از اینکه وزنم کم شد و رژیم رو ادامه دادم، دردهای نقرسم کاملاً برطرف شد. تازه فهمیدم که تغذیه چقدر روی این بیماری تأثیر داره.»
کلام آخر:
نقرس نوعی آرتروز است که شامل درد ناگهانی، تورم و التهاب مفاصل میشود. خوشبختانه رژیم غذایی نقرس میتواند به تسکین علائم آن کمک کند. غذاها و نوشیدنیهایی که اغلب باعث حملات نقرس میشوند شامل گوشت قرمز، گوشت اندام ها، برخی از انواع ماهی، آب میوه، نوشابه های شیرین و الکل هستند.
در حالی که ممکن است لازم باشد مصرف برخی غذاهای خاص را محدود کنید، بررسی عادات غذایی کلی ممکن است برای مدیریت نقرس مفیدتر باشد. بسیاری از افراد مبتلا به نقرس میتوانند از تغییر به یک رژیم غذایی غنی از سبزیجات، میوه ها و غلات کامل بهرهمند شوند.
سوالات متداول مقاله رژیم نقرس:
۱- بهترین ماهی برای مبتلایان به نقرس چیست؟
بهترین انتخاب ماهی سالمون است با این مقدارش باید در حد اعتدال باشد.
۲- آیا کله پاچه برای نقرس ضرر دارد؟
بله کله پاچه علاوه بر گوشت حاوی مقدار زیادی چربی و گوشت اندام های دیگر نیز هست که در رژیم غذایی نقرس محدود شده اند.
۳- آیا افراد مبتلا به نقرس می توانند حبوبات مصرف کنند؟
بله میتوانند. عدس، لوبیا، توفو و نخود منابع عالی پروتئین برای این افراد هستند.
۴- چه گوشتی برای نقرس خوبه؟
برای افراد مبتلا به نقرس، گوشتهای کمچرب و با پورین پایین مثل سینه مرغ بدون پوست، بوقلمون و ماهیهای سبک (مثل سالمون در حد متعادل) انتخابهای بهتری هستند، چون کمتر باعث افزایش اسیداوریک میشوند.
منابع:
