مولتیپل اسکلروزیس یا بیماری ام اس (MS) نوعی بیماری است که مغز و نخاع را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در حال حاضر نمی‌توان آن را درمان کرد، اما درمان های غذایی اغلب می‌تواند به مدیریت آن کمک کند.

اگر مبتلا به ام اس هستید، ممکن است متوجه شوید که یک رژیم غذایی سالم به بهبود برخی از علائم کمک می‌کند یا عوارض ام اس را در زندگی کاهش می‌دهد. چندین برنامه غذایی وجود دارد که ادعا می‌کنند ام اس را درمان می‌کنند یا بهبود قابل توجهی در علائم یا میزان عود آنها ایجاد کرده اند.

با این حال هیچ رژیم غذایی خاصی برای کمک به همه افراد مبتلا به ام اس اثبات نشده است. این یک انتخاب بسیار شخصی است. در این مقاله می‌خواهیم درباره رژیم غذایی و مکمل های مفید برای بیماران مبتلا به ام اس صحبت کنیم. تا انتها با ما باشید.

نقش تغذیه در بیماری ام اس چیست؟

رژیم غذایی خوب می‌تواند نقش مهمی در مدیریت علائمی مانند افسردگی، خستگی و یبوست داشته باشد در حالی که رژیم غذایی نامناسب می‌تواند منجر به بدتر شدن برخی علائم، مانند درد یا ضعف شود. رژیم غذایی نامناسب ممکن است فرد را در معرض خطر ابتلا به بیماری های دیگر، مانند بیماری های عروقی یا پوکی استخوان قرار دهد.

در مواردی که بیماری ام اس باعث کاهش تحرک شود، احتمال ابتلا به این بیماری ها بیشتر و مدیریت آنها دشوارتر می‌شود.

یک مطالعه در ایالات متحده بر روی تقریباً ۷۰۰۰ فرد مبتلا به ام اس اخیراً گزارش داد افرادی که سالم ترین رژیم ها و سبک زندگی را دارند، نسبت به دیگران ناتوانی و علائم بیماری کمتری گزارش می‌دهند. این مطالعه به دنبال رژیم های غذایی خاص ام اس نبود، بلکه به الگوهای کلی غذا خوردن می‌پرداخت.

افرادی که سالم ترین سبک زندگی را داشتند، کمتر احتمال داشت که خستگی شدید، افسردگی، درد یا اختلال شناختی را گزارش کنند. شاید اگر بار ناتوانی و علائم ام اس کمتری داشته باشید، پیروی از یک رژیم غذایی سالم آسان‌تر باشد. با این حال اگر این علائم در آینده شما را نگران می‌کنند، احتمالاً ایجاد برخی تغییرات در رژیم غذایی ارزش امتحان کردن را دارد.

مواد غذایی مفید برای بیماران ام اس

طبق گزارشات انجمن ملی ام اس آمریکا یک رژیم غذایی مناسب برای بیماری ام اس باید شامل غذاهای متنوع و مغذی سرشار از آنتی اکسیدان ها، ویتامین ها و مواد معدنی باشد که نه تنها از سلامت اعصاب پشتیبانی می‌کنند، بلکه به افزایش عملکرد سیستم ایمنی و کاهش التهاب نیز کمک می‌کنند. در ادامه برخی از بهترین انتخاب‌های غذایی آورده شده است:

میوه ها و سبزیجات

میوه ها و سبزیجات سرشار از آنتی اکسیدان ها، ویتامین ها و مواد معدنی هستند و به مبارزه با التهاب و استرس اکسیداتیو کمک می‌کنند. محصولات رنگارنگ مانند انواع توت ها، اسفناج، کلم پیچ و فلفل دلمه ای، مقادیر زیادی ویتامین C و E را تأمین می‌کنند که از سلامت سیستم ایمنی و عملکرد اعصاب پشتیبانی می‌کنند.

چربی های سالم

چربی های سالم مانند اسیدهای چرب امگا ۳ که برای عملکرد مغز و اعصاب ضروری هستند در ماهی های چرب، دانه های کتان، دانه های چیا و گردو یافت می‌شوند. این چربی ها به کاهش التهاب و بهبود عملکرد شناختی کمک می‌کنند.

غلات کامل

غذاهایی مانند کینوا، برنج قهوه ای، جو دوسر و گندم کامل، فیبری را فراهم می‌کنند که به سلامت گوارش کمک می‌کند و سطح قند خون را تثبیت می‌کند.

جایگزین‌های لبنیات

برخی بیماران گزارش می‌کنند که مصرف لبنیات موجب تشدید برخی علائم آن‌ها می‌شود، اما تاکنون شواهد علمی کافی برای توصیه حذف لبنیات به همه بیماران وجود ندارد. جایگزین‌هایی مانند شیر بادام، ماست نارگیل و پنیر بادام هندی جایگزین های مفیدی ارائه می‌دهند.

پروتئین های بدون چربی

پروتئین برای حفظ و بازیابی عضلات ضروری است. منابع عالی شامل مرغ، بوقلمون، لوبیا، توفو و عدس هستند که اسیدهای آمینه ضروری را بدون چربی‌های اشباع بیش از حد تأمین می‌کنند.

حبوبات و آجیل

لوبیا، عدس و آجیل منابع عالی پروتئین و فیبر گیاهی هستند. مغزهایی مانند بادام، گردو و تخمه آفتابگردان ویتامین E را تأمین می‌کنند که برای سلامت اعصاب بسیار مهم است.

مایعات آبرسان

آبرسانی مناسب با نوشیدن آب و مایعات غنی از الکترولیت، کلید مدیریت علائمی مانند خستگی و گرفتگی عضلات است.

مکمل های غذایی مفید برای بیماران ام اس

بهترین راه برای دریافت ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن از طریق یک رژیم غذایی متعادل است. با این حال مکمل هایی وجود دارند که می‌توانید برای پشتیبانی از تغذیه خوب و پیشگیری از بیماری در نظر بگیرید.

قبل از شروع هرگونه مکمل مهم است که بررسی کنید آیا این مکمل ها برای شما مناسب و بی‌خطر هستند یا خیر. در اینجا برخی از مکمل‌هایی که معمولاً توسط افراد مبتلا به ام‌اس استفاده می‌شوند، آورده شده است:

ویتامین D

ویتامین D برای حفظ سلامت استخوان ها و تنظیم سیستم ایمنی بدن ضروری است. ویتامین D عمدتاً از نور خورشید تأمین می‌شود، با این حال در مواد غذایی مانند ماهی‌های چرب نیز یافت می‌شود.

کمبود ویتامین D با چندین بیماری پزشکی مانند پوکی استخوان و دیابت مرتبط است و همچنین با افزایش خطر ابتلا به ام اس مرتبط دانسته شده است. ارتباطی با سطح پایین ویتامین D و عودهای مکرر و همچنین افزایش ناتوانی در افراد مبتلا به ام اس وجود دارد.

متخصص مغز و اعصاب ام اس شما ممکن است برای یک بزرگسال مبتلا به ام اس، مصرف دوز بالای ویتامین D تا ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی را توصیه کند با این حال مقدار مناسب مصرف ویتامین D باید بر اساس آزمایش خون و نظر پزشک تعیین شود.

ویتامین B12

ویتامین B12 به حفظ عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی کمک می‌کند و نقش مهمی در تولید گلبول های قرمز خون دارد. این ویتامین عمدتاً در محصولات حیوانی مانند ماهی، گوشت و لبنیات و غلات صبحانه غنی شده یافت می‌شود. اگر رژیم غذایی وگان یا گیاهخواری را دنبال می‌کنید، مهم است که از دریافت کافی B12 اطمینان حاصل کنید.

مصرف مکمل B12 برای همه بیماران مبتلا به ام اس ضروری نیست، اما در صورت پایین بودن سطح B12، توصیه می‌شود. در صورت لزوم مکمل های ویتامین B12 می‌توانند به بهبود علائم ام اس مانند خستگی، ضعف، بی‌حسی و سوزن سوزن شدن را تقلید می‌کنند، کمک کنند.

روغن گل مغربی (EPO)

روغن گل مغربی یک مکمل غذایی است که از دانه های گیاه گل مغربی گرفته می‌شود. این روغن حاوی مقادیر زیادی اسید چرب ضروری امگا ۶ است که بدن ما برای حفظ سلامتی به آن نیاز دارد. امگا ۶ همچنین در آجیل، دانه ها و روغن ها یافت می‌شود.

از نظر تاریخی، شواهد کمی وجود دارد که نشان می‌دهد طول و شدت عود بیماری در بیمارانی که از EPO استفاده می‌کنند، کمی کاهش یافته است و برخی از بیماران مزایای دیگری برای سلامتی گزارش کرده‌اند.

زردچوبه

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد زردچوبه دارای خواص ضد التهابی است. به همین دلیل، افراد مبتلا به ام اس می‌توانند آن را برای کمک به مدیریت درد و التهاب مصرف کنند. این ماده را می‌توان به دستور العمل‌های غذایی اضافه کرد یا به صورت کپسول مصرف کرد. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نتایج امیدوار کننده ای نشان داده‌اند اما شواهد انسانی هنوز محدود است.

کلسیم

کلسیم برای حفظ سلامت استخوان ها مهم است. کلسیم را می‌توان در سبزیجات برگ تیره، لبنیات، تخم مرغ و آجیل یافت. افراد مبتلا به ام اس می‌توانند بیشتر مستعد ابتلا به پوکی استخوان باشند که در آن استخوان ها ضعیف و شکننده می‌شوند.

به همین دلیل، پزشک عمومی شما ممکن است مصرف مکمل کلسیم را توصیه کند که بهتر است در کنار ویتامین D مصرف شود. در صورت نگرانی در مورد سلامت استخوان هایتان، می‌توانید از پزشک عمومی خود درخواست اسکن تراکم استخوان (DEXA) کنید.

شواهد نوظهوری در مورد خطرات مرتبط با مکمل کلسیم وجود دارد. بنابراین توصیه می‌شود فقط در صورت توصیه پزشک عمومی یا مشاور خود، مکمل های کلسیم مصرف کنید.

مواد غذایی مضر برای بیماران ام اس

برخی غذاها می‌توانند با ایجاد التهاب، افزایش خستگی یا تأثیر منفی بر سلامت روده، علائم ام اس را بدتر کنند. کاهش یا حذف این غذاها ممکن است به مدیریت علائم کمک کند:

غذاهای فرآوری شده

فست فود، میان وعده های بسته بندی شده و وعده های غذایی منجمد اغلب حاوی چربی های ناسالم، افزودنی های مصنوعی و سدیم اضافی هستند که همگی به التهاب و سلامت ضعیف کمک می‌کنند.

چربی های اشباع و ترانس

چربی های اشباع شده که در گوشت قرمز، کره و غذاهای سرخ شده یافت می‌شوند، می‌توانند التهاب را افزایش دهند. چربی های ترانس که معمولاً در میان وعده های فرآوری شده و غذاهای سرخ شده یافت می‌شوند به ویژه مضر هستند و باید از آنها اجتناب شود.

غذاها و نوشیدنی های قندی

مصرف بیش از حد قند می‌تواند منجر به افت انرژی و افزایش وزن شود و علائم ام اس را بدتر کند. کاهش مصرف نوشابه، آب نبات و شیرینی می‌تواند به حفظ سطح انرژی پایدار کمک کند.

محصولات لبنی

برخی از بیماران ام اس متوجه می‌شوند که محصولات لبنی مانند شیر، پنیر و ماست باعث التهاب و بدتر شدن علائم می‌شوند. تغییر به جایگزین‌های گیاهی ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند.

الکل و کافئین

هم الکل و هم مصرف بیش از حد کافئین می‌توانند در کم آبی بدن، خستگی و اختلالات خواب نقش داشته باشند که همگی می‌توانند علائم ام اس را بدتر کنند. اعتدال در مصرف این نوشیدنی ها کلیدی است.

غذاهای حاوی گلوتن

اگرچه حساسیت به گلوتن در افراد مختلف متفاوت است، برخی از بیماران مبتلا به ام اس گزارش می‌دهند که با رژیم غذایی بدون گلوتن علائمشان تسکین یافته است. انتخاب غلات بدون گلوتن مانند کینوا، برنج و گندم سیاه ممکن است مفید باشد. تنها در افراد مبتلا به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن حذف گلوتن توصیه قطعی می‌شود.

آیا رژیم خاصی برای بیماران ام اس وجود دارد؟

مطالعات علمی نشان می دهند که هیچ درمان یا رژیم غذایی خاصی که از نظر علمی ثابت شده باشد برای بیماری ام اس (MS) وجود ندارد. با این حال اتخاذ یک رژیم غذایی سالم، ضد التهابی و سالم برای قلب می‌تواند به کاهش التهاب، تسکین علائمی مانند خستگی و پشتیبانی از میکروبیوم متنوع روده کمک کند.

بهترین رژیم غذایی برای بیماران ام اس چیست؟

همانطور که بیان شد رژیم غذایی خاصی برای درمان بیماران مبتلا به ام اس وجود ندارد. بسیاری از رژیم‌ها (مثل مدیترانه‌ای، کتوژنیک، پالئو، سوانک و…) برای کنترل علائم این بیماری بررسی شده‌اند، اما شواهد کافی برای توصیه قطعی هیچ‌کدام وجود ندارد. در ادامه به بررسی هر یک از این رژیم ها خواهیم پرداخت:

رژیم غذایی مدیترانه ای

رژیم غذایی مدیترانه ای با تأکید بر غذاهای کامل، پروتئین‌های بدون چربی، چربی های سالم و فراوانی میوه ها و سبزیجات با کاهش التهاب و افزایش سلامت مغز مرتبط دانسته شده است و ممکن است برای بهبود علائم این بمیاری مفید باشد.

رژیم غذایی سوانک

رژیم غذایی سوانک که به طور خاص برای بیماران ام‌اس طراحی شده است بر مصرف کم چربی تمرکز دارد و مصرف میوه ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های بدون چربی را تشویق می‌کند و در عین حال چربی های اشباع و غذاهای فرآوری شده را محدود می‌کند.

پروتکل والس

این رژیم غذایی مخصوص ام اس که توسط دکتر تری والس توسعه داده شده است، غذاهای سرشار از مواد مغذی به ویژه سبزیجات برگ دار، سبزیجات رنگارنگ و پروتئین‌های با کیفیت بالا را در اولویت قرار می‌دهد و در عین حال مصرف غذاهای فرآوری شده و قند را کاهش می‌دهد.

به صورت کلی نمی‌توان یک رژیم خاص را به عنوان بهترین رژیم برای بیماران مبتلا به ام اس معرفی کرد. بهترین رویکرد این است که سعی کنید تا جای ممکن غذاهای سالم میل کنید و بر اساس تجربه آنچه احساس می‌کنید موجب افزایش علائم می‌شود را در برنامه خود محدود یا حذف کنید.

رژیم کتوژنیک

رژیم کتوژنیک یکی از رژیم‌هایی است که در سال‌های اخیر برای بیماران ام‌اس (MS) مورد توجه قرار گرفته؛ اما واقعیت این است که هنوز در مرحله بررسی علمی قرار دارد و نمی‌توان آن را به‌عنوان یک درمان قطعی توصیه کرد. با این حال، نتایج اولیه جالب هستند.

این رژیم در برخی بیماران ام‌اس با کاهش خستگی، بهبود کیفیت زندگی و کاهش برخی شاخص‌های التهابی همراه باشد و حتی از طریق تولید کتون‌ها به محافظت از سلول‌های عصبی کمک کند؛ با این حال این یافته‌ها هنوز قطعی نیستند، زیرا اغلب مطالعات با نمونه‌های کوچک و در بازه زمانی کوتاه انجام شده‌اند و برای تأیید اثرات بلندمدت آن به تحقیقات گسترده‌تر نیاز است.

نتیجه گیری:

اگرچه تاکنون رژیم غذایی مشخصی برای درمان بیماری ام اس به اثبات نرسیده است، اما داشتن یک رژیم غذایی سالم و متعادل می‌تواند به کاهش التهاب، کنترل علائمی مانند خستگی و یبوست، حفظ سلامت اعصاب و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.

مصرف بیشتر میوه ها، سبزیجات، غلات کامل، چربی های سالم و پروتئین های کم چرب و محدود کردن غذاهای فرآوری‌شده، قند، چربی‌های ناسالم و در صورت نیاز برخی مواد غذایی محرک، می‌تواند مفید باشد.

همچنین مصرف مکمل هایی مانند ویتامین D یا B12 باید تنها با توصیه پزشک انجام شود. در نهایت بهترین رژیم غذایی برای هر بیمار، رژیمی است که علاوه بر سالم بودن، با شرایط و نیازهای فردی او سازگار باشد.

سوالات متداول مقاله رژیم غذایی بیماران ام اس: